دیوانه 83 - 2

هیاهوی استادان دانشگاه صنعتی اصفهان

امیر حسین مجیری — Mon, 07 May 2012 08:52:22 GMT

سلام.

امروز این خبر را در سایت «افکار نیوز» خواندم. برایم جالب بود:

هفته گذشته به مناسبت بزرگداشت شهید مطهری و روز معلم، مراسمی در دانشگاه صنعتی اصفهان برپا شد که حاشیه هایی به همراه داشت.
سرویس سیاسی افکار نیوز- در این مراسم که با حضور چندی از اعضای هیئت علمی دانشگاه و بدون حضور مقامات استانی تشکیل شد، در حین سخنرانی مسئول نهاد دانشگاه، برخی از اساتید درخواست تریبن و بیان نظرات خود را می نمایند که علی رغم مخالفت مسئولین برگزاری مراسم یکی از اساتید پیشکسوت دانشگاه در جایگاه قرار می گیرد و به بیان نقطه نظرات انقادی خود از اوضاع دانشگاه می پردازد.
به گزارش افکار نیوز بنا بر این گزارش بالاخره با برخورد برخی مسئولین دانشگاه، تریبن از این استاد گرفته می شود و او را به سمت پایین هدایت می کنند، که این طرز برخورد باعث ناراحتی حضار شده و گروهی از اساتید پرسابقه دانشگاه به نشانه اعتراض جلسه را ترک می کنند.
به گزارش افکار نیوز بعداز این اتفاق رئیس دانشگاه در جایگاه سخنرانی قرار می گیرد و با تغییر موضوع سخنرانی خود، به دفاع از عملکرد خود و پاسخ به اعتراض ها می پردازد.
شنیده ها حاکیست اتخاذ برخی تصمیمات مسئولین دانشگاه صنعتی اصفهان، موجب بروز نگرانی در بین اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه شده است.

فرهنگ چماقی و نمایشگاه کتاب

امیر حسین مجیری — Wed, 02 May 2012 14:53:54 GMT

انتشارات کویر، انتشارات طرح نو، بنیاد حفظ و نشر آثار آیت الله بهشتی، انتشارات آهنگ دیگر، انتشارات بوتیمار و نشر چشمه در نمایشگاه کتاب امسال تهران حضور ندارند.

جالب این جاست که مسئولین وزارت ارشاد دلیل مشخص و واضحی هم برای محروم کردن این ناشران از شرکت در نمایشگاه کتاب اعلام نمی کنند و آن چه به ذهن می رسد این است که این جلوگیری صرفن به دلیل «اختلاف سلیقه و دیدگاه با این ناشران» است. وگرنه مگر افکار شهید بهشتی ضاله است که باید از ورود آن به نمایشگاه جلوگیری شود؟!

نمی دانم مسئولین وزارت ارشاد و در راس آن ها وزیر ارشاد کی می خواهند بفهمند عرصه ی فرهنگ، عرصه ی زورآزمایی و قلدرمآبی نیست. عرصه ی فرهنگ با پادگان متفاوت است. اگر اینان از «جنگ نرم» این گونه برداشت کرده اند که باید با «چوب و چماق» وارد صحنه بشوند، معلوم است که در چه تصور احمقانه ای فرو رفته اند و چه زود پیش خدا و خلق او شرمنده و سرافکنده خواهند شد. به خصوص آن که با تابلوی اسلام هم به اعمال خود دست می زنند.

مطمئنن اگر کسانی فکر کرده اند با چنین حرکاتی، جبهه ی فرهنگی انقلاب تقویت می شود یا فرهنگ اسلامی، انقلابی ترویج پیدا می کند در چاه ضلالتی فرو رفته اند که فقط خدا کمک شان کند که از این مخمصه رها شوند که «آن کس که نداند و نداند که نداند/ در جهل مرکب ابدالدهر بماند»

- دو تا از این ناشران در محل نشر خودشان نمایشگاه کتاب برگزار کرده اند: طرح نو و چشمه. با تخفیف نمایشگاهی هم کتاب می دهند. کمی بیش تر زحمت دارد اما به هر حال فضا بازتر است و بیش تر می شود استفاده کرد.

مجلس، شورای شهر، شهرداری و مترو

امیر حسین مجیری — Mon, 30 Apr 2012 17:05:17 GMT

سلام.

حالا که قضیه ی متروی تهران به خیر و خوبی و خوشی (حداقل علی الظاهر) تمام شده است. من هم چندان پیگیر جزئیات ماجرا نبودم تا بدانم چه شده و کی مقصر بوده و کی مقصر نبوده، کی خوب کار کرده و کی خوب کار نکرده، باید به دولت فحش داد یا باید به شهرداری فحش داد و...(یک جستجوی "مترو" در سایت های رجانیوز و فردا می تواند شما را از این دعواها آگاه کند)

همین اول کار هم تاثیر این اتفاق را بر زندگی خودم بگویم: بعد از همان روز اولی که یک آقایی بلندگو به دست گرفته بود و دم در بسته ی متروی آزادی داد می زد: ایستگاه آزادی مسافرگیری ندارد. از ایستگاه میدان انقلاب بروید و بعد چند دقیقه ای در ایستگاه بی آر تی علاف شدم و بعد با اتوبوس ها رفتم میدان انقلاب و آن جا دیدم مردم کرور کرور دارند از ایستگاه بیرون می آیند و من رفتم تو و سوار قطار خلوت شدم و دو سه ایستگاه بعد پیاده شدم. چند روز بعد هم اوضاع به همین منوال بود. در کل تاثیر خاصی نداشت برایم. قبلن با مترو می رفتم و حالا با بی آر تی. اما خب لابد کسانی بوده اند از مردم که به هر حال این اتفاق برایشان خیلی مهم بوده است.

یکی از یوم الحساب شهرداری تهران سخن می گوید، دیگری از خدمات بی شائبه ی شهرداری تشکر می کند، یکی از کوتاهی شهرداری در مهار سیلاب ها با وجود بودجه ی داده شده به آن حرف می زند، دیگری از آب گرفتی مترو در دیگر کشورها و... خلاصه وضعیتی است!

با این حال من کاری به این حرف ها ندارم. به هر حال بحث جان چند هزار نفر است. یا شهرداری جان چند هزار نفر را به خطر انداخته یا نجات داده است. یا شهرداری کلی خسارت به بیت المال زده است یا از کلی خسارت جلوگیری کرده است. به هر حال کار بزرگی شده است. یا خوب یا بد. این وسط شورای شهر و نمایندگان مجلس باید بیایند به میدان. یا باید شهرداری مواخذه شود به خاطر عملکرد ضعیفش یا باید مورد تقدیر و تشکر واقع شود. به هر حال باید در این قضیه وارد شوند و سفت و سخت هم وارد شوند. مخصوصن نمایندگان تهرانی مجلس. بیایند ببینند قضیه چه بوده. نیاز است به دعوت جناب قالیباف به مجلس؟ خب دعوتش کنند. نیاز است به تحقیق و تفحص از شهرداری تهران؟ خب تحقیق کنند. اما به هر حال باید کاری شود. قضیه، قضیه ی مهمی است.

چگونه صدای خود را به همسایه مردم آزار برسانیم؟

امیر حسین مجیری — Sun, 29 Apr 2012 17:31:02 GMT

سلام.

می شود این جوری گفت:

[بی خوانواده (خانواده) آشغال نریز- آپلود در ایران ویج]

می شود این جوری گفت:

[گذاشتن آشغال= درد لاعلاج انشا ا...- آپلود در ایران ویج]

می شود این طور گفت:

[شاد کنید روح امواتتان را با گذاشتن آشغال در این مکان- آپلود در ایران ویج]

می شود این جوری گفت:

[لعنت بر کسی که در این جا آشغال بریزد- آپلود در ایران ویج]

می شود این طور گفت:

[حرمت همسایه را نگه دارید لطفا زباله نگذارید- آپلود در ایران ویج]

می شود این طور گفت:

[درود خدا بر پدر و مادر کسی که نظافت را رعایت نماید و لعنت خدا بر شیطان- آپلود در ایران ویج]

و می شود هم این طور گفت:

[با عرض سلام خدمت همسایگان محترم خواهشمندیم که آشغالهای خود را طی ساعت اعلام شده شهرداری و روز معین درب منزل خود بگذارید و باعث ناراحتی دیگران نشوید- آپلود در ایران ویج]

عکس ها از جاهای مختلف شهر اصفهان گرفته شده اند.

چگونه آزاداندیش شویم یا آزاداندیش به نظر بیاییم!

امیر حسین مجیری — Wed, 25 Apr 2012 10:53:27 GMT

چند راهکار عملی برای آزاداندیشی
چگونه آزاداندیش شویم یا آزاداندیش به نظر بیاییم!

[تصویر جلد شماره ی چهارم نشریه ی دانشجویی مداد- آپلود در ایران ویج]

موضوع پرونده ی مورد بررسی آزادی بیان است اما با توجه به این که آزادی بیان و آزاداندیشی لازم و ملزوم یکدیگرند [!] در این نوشته این دو موضوع را در شکل و قالب متفاوت مورد بررسی قرار داده ام [؟!]*

نگارنده‌ی نوشته‌ی زیر نه یک فیلسوف است نه یک جامعه شناس یا روان شناس نه یک متخصص مناظره در انظار عمومی! عموماً نگارنده هیچ گونه تخصص خاصی در زمینه‌هایی که به نحوی از انحا مرتبط با آزاداندیشی می‌شوند، ندارد. بنابر این هرگونه تصوری را که مبنی بر این باشد که این نوشته یک نوشته‌ی تخصصی است، از همین ابتدا دور بریزید. اما از آن جایی که «پیش پا افتاده‌ترین حرف‌ها هم جدیتی در خود دارند.»(1) احتمالاً می‌توان تصور کرد که خواندن این نوشته چندان هم ضرر ندارد. از جمله دلایل ضرر نداشتن این نوشته این است که به هر حال نگارنده را تقریباً می‌توان مصداق ضرب‌المثل «نخوردیم نان گندم ولی دیدم دست مردم» دانست. به قولی: «ما یه عمریه دم خور آدمایی هستیم که دم از آزادی می زنن. حالا چه آزادی بیان، چه آزادی زبان، چه آزادی چاک و دهان!»(2)
حاشیه 1: در این نوشته، گاهی آزادی اندیشه و آزادی بیان با هم خلط شده‌اند که بگذارید پای همان متخصص نبودن نگارنده.
حاشیه 2: لحن این نوشته بر خلاف خواست و حال و روز نگارنده‌اش، شبیه لحن نصیحت گوی پدربزرگ‌ها شده است. ببخشایید.

فقط اخلاق و منطق را رعایت کنید
یک بزرگی که خیلی از دانشجویان این دانشگاه می شناسندش یک بار گفت: در گفتگو و نقد، فقط دو خط قرمز وجود دارد. آن هم توجه به منطق و اخلاق است. باقی فسانه است! یعنی این که دیگر این که نباید به فلان موضوع کار داشت و نباید خدای ناکرده از فلان چیز حرف زد، با عرض معذرت، حرف مفت است! (و البته حرف مفت هم این روزها گران است؛ با توجه به اجرای مرحله‌ی دوم هدف بندی(!) یارانه‌ها و افزایش جهانی نرخ‌ها و صد البته قیام مردمی وال‌استریت)

حاشیه: البته این دو، حالت کلی مسئله را مشخص می‌کنند. در حالت جزئی‌تر ممکن است پارامترهای دیگری هم بیایند وسط که در موارد بعدی بعضی از این پارامترها مطرح می‌شوند. اما حرف اصلی این است که فقط باید در پی یافتن حقیقت بود و در این راه فقط رعایت همان دو خط قرمز مهم است.

بیان آزاد را دسته‌بندی کنید!
همان بزرگی که در بخش قبل ذکر خیرش رفت، می‌گفت: بعضی چیزها را باید بلند گفت، بعضی چیزها را یواشکی گفت، بعضی چیزها را نوشت و منتشر کرد، بعضی چیزها را نوشت و منتشر نکرد و... خلاصه این که باید هر آن چه را که باید در موردش آزاداندیشی داشته باشید، تقسیم بندی کنید. و مهم‌تر از آن این که مشابه آن چه می‌گویند «برای کسی بمیر که برایت تب کند» شما هم «برای چیزی هزینه کن که بیرزد.»(3) اگر می‌بینید یک انتقاد کوچک به یک مسئول دون پایه (چه از لحاظ اداری چه از لحاظ شخصیتی) می‌تواند موجب دردسرهای فراوان برای شما بشود و از آن طرف هم این انتقاد کوچک ثمره‌ی خاصی ندارد، چرا باید بی جهت خود را در دردسر بیندازید؟ (4) ببینید چه می‌کارید و چه برداشت می‌کنید. ببینید چه می‌دهید تا چه بگیرید. یک جمع و تفریق ساده. بعد اگر می‌ارزید اقدام کنید.

رفیق، رقیب و دشمن را بشناسید
یک عده‌ای هستند که (بلانسبت شما خواننده‌ی محترم) به خوک می‌مانند. غلت می‌زنند در فضولات خودشان و از این کار خود هم شاد و خوش می‌شوند. یک عده‌ی دیگری هم مثل سگ‌اند. له له می‌زنند تا یک تکه چوب برای‌شان پرت کنی و بروند بیاورندش و خوشحال باشند. هر دو عده هم همان طور که می‌دانید طبق احکام اسلامی، نجس‌اند و هر قدر هم بشورید و بسابیدشان باز نجس باقی می‌مانند. (5) این دو عده مطمئناً مخاطب شما نیستند. با این دو عده بهتر است عموماً کاری نداشته باشید و بگذارید به حال خودشان خوش باشند.
اما این جا یک نکته‌ی ظریف هست و آن هم این که همه را مثل این دو عده نبینید. کسانی هستند که با شما اختلاف نظر دارند (کلی و جزئی، از یک صدم درجه تا 180 درجه) اما مهم‌ترین نکته این است که اهل گفتگو هستند. می‌شود با آن‌ها حرف زد و مطمئن بود که مثل بچه‌ها وقتی کم می‌آورند، نمی‌روند بزرگ ترشان را بیاورند برای دعوا! می‌شود مطمئن بود که اگر حرفی می‌زنند (هر چقدر به زعم شما بی منطق یا مزخرف) حرف خودشان است و حرف‌هایی را که خودشان هم نمی‌فهمند بلغور نمی‌کنند. این افراد، رفیق‌اند (هر چند در کنارش رقیب هم باشند) اما به هر حال دشمن نیستند. (بر خلاف آن دو عده‌ی اول که...)

به هیچ کس و هیچ چیز کاملاً وابسته نباشید
وابستگی، محدودیت می‌آورد. وقتی شما به یک حزب وابسته‌اید نمی‌توانید به آن حزب انتقاد کنید. وقتی به طرفداری از یک نفر معروفید نمی‌توانید عیوب آن یک نفر را بیان کنید. البته این به معنای آن نیست که نمی‌توان و نباید به هیچ دسته یا گروهی پیوست یا این که نباید از هیچ کس پیروی کرد. اتفاقاً آن قید «کاملاً» هم برای همین در تیتر آمده است. می‌توان پیرو بود اما اولاً باید پیرو افکار و عقاید بود و نه پیرو افراد و دسته‌ها. وقتی افراد یا گروه‌ها از آن عقاید تخطی کردند، دلیلی ندارد شما باز هم از آن‌ها پیروی کنید. و ثانیاً نباید کاملاً پیرو بود. به قول معروف نباید همه‌ی پل‌های پشت سر را خراب کرد. همیشه باید قدرت کنارگذاشتن پیروی‌ها را داشت. همیشه باید توانایی تجدیدنظر در همه‌ی عقاید گذشته را داشت.

حاشیه: البته این به معنای نسبی فکر کردن نیست. شما همین الان و در همین لحظه به چیزهایی معتقد هستید و مطمئن هستید این چیزها، حق‌اند. باید هم همین طور باشد. اما مسئله این جاست که باید احتمالش را بدهید که ممکن است روزی بفهمید عقاید شما حق نبوده است. در این حالت به عقیده‌ی جدید رو می‌آورید و باز هم مطمئن می‌شوید که همین عقیده‌ی جدید شما حق است. شهید ثانی در کتاب معروفش (منیه المرید) می‌گوید: «مناظره کننده باید در پویایی از حق، همچون کسی باشد که دنبال گم گشته‌ی خویش در تکاپو است. و آن گاه که گم‌شده‌ی خود، یعنی حق را پیدا کرد باید در حالی که اشک شوق می ریزد، خدای را سپاس گوید.» (6)

حاشیه 2: و باز هم این به معنای متزلزل بودن نیست. اگر پیروی از یک عقیده با فکر و اندیشه و مطالعه باشد، کنار گذاشتنش به این آسانی نیست. یعنی عقیده نباید بیدی باشد که به هر بادی بلرزد. در این صورت دیگر تزلزل معنایی ندارد. (7)

به همه چیز انتقاد کنید!
یک زمانی که زمان دوری هم نبود (و عجب ناجوانمردانه زمانی بود) یکی از دوستان ما ناامید شده بود از حرف زدن و نظر دادن و گفتن. می‌گفت: چه فایده؟! هی انتقاد کنیم برای خودمان که چی؟ چه اتفاقی می‌افتد مثلا؟ آن هم وقتی نمی‌شود در مورد یک سری چیزها کوچک‌ترین ان قلتی وارد کرد. آن زمان به فکرم رسید که ما همیشه باید منتقد باشیم. به کوچک‌ترین چیزها هم انتقاد کنیم.
گیرم که گیر اصلی جای دیگری باشد. گیرم که انتقاد ما به هیچ جایی نرسد. اما اگر انتقاد نکنیم، آن وقت سرچشمه‌ی نقادی در وجودمان می‌خشکد. و آن وقت یک زمانی فرا می‌رسد که می‌بینیم کلی عیب و پلیدی اطرافمان هست و ما نمی‌توانیم در موردشان حرف بزنیم. نه این که نگذارند حرف بزنیم ها! اصلاً خودمان نمی‌توانیم. توانایی درونی‌اش را نداریم. و چه بلایی بدتر از این؟
به همه چیز انتقاد کنید. از ترک کوچکی که در دیوار خانه‌تان ایجاد شده تا خللی در جهان هستی! گاهی یک چیزهایی الکی می‌شود خط قرمز. اشکالی ندارد. در ذهن‌تان نقدش کنید. یا به مسائل دیگر بپردازید. گاهی انتقاد به یک چیزهایی حساسیت زا است. حواستان باشد که اتفاقاً مسائل مهم‌تری برای نقد کردن وجود دارد که اصلاً هم حساسیت زا نیستند. مثلا نقد یک تفکر به جای نقد یک فرد مهم‌تر است و کم‌تر هم حساس است. ممکن است بفهمید اقتصاد مشکلاتی دارد اما از اقتصاد چیزی سر در نیاورید. اشکالی ندارد. به نقد مسائل دیگر بپردازید. در هر صورت نگذارید تفکر انتقادی از وجودتان رخت بر بندد.

حاشیه: تیتر این بخش به معنای عیب جویی نیست مسلماً. کسی که این تیتر را به این معنا می‌گیرد احتمالاً در ذهنش تفاوتی میان «انتقاد» و «عیب جویی» قائل نیست. انتقاد با فکر و تعقل پیش می‌آید و عیب جویی محض خودنمایی و تفنن (یعنی عامل اصلی پیش آمدن هر کدام متفاوت است) ضمن آن که انتقاد به همه چیز یعنی داشتن توانایی بالقوه‌ی انتقاد نه بالفعل درآوردن همه‌ی این توانایی.

هرکسی را خواستید گول بزنید به جز خودتان!
این هم نکته‌ی مهمی است! می‌توانید مثل نگارنده‌ی این مطلب، تریپ روشن‌فکری بردارید و جمله‌های پر طمطراق دهان پرکن بنویسید. اما حواستان باشد که خودتان فکر نکنید روشن فکرید! یعنی هر کسی را خواستید گول بزنید اما حداقل خودتان را گول نزنید. با خودتان روراست باشید. اگر خودتان هم می‌دانید فلان چیز غلط است و فقط می‌خواهید شانتاژ کنید حداقل خودتان تحت تأثیر شانتاژ خود قرار نگیرید.
می‌گویند ملانصرالدین رفت بین جمعیت و داد زد: آخر این کوچه آش می‌دهند. جمعیت حمله‌ور شد به سمت آخر کوچه. ملانصرالدین گفت نکند واقعاً آش می‌دهند؟ خودش هم حمله‌ور شد! مواظب باشید شما مثل او نشوید.

خط قرمزها را فراموش نکنید
در پایان باید بگویم: درست است که خط قرمزها همچنان فقط همان اخلاق و منطق هستند، اما باز هم تاکید می‌کنم مواظب باشید خط قرمزهایی را که همان دشمنانی که ذکرشان رفت ایجاد می‌کنند، یا خط قرمزهایی که عرف جامعه تحمیل می‌کند، از یاد نبرید. باز هم تاکید می‌کنم: جایی هزینه کنید که بیرزد.

حاشیه بر حواشی: علیکم بالمتون لا بالحواشی، الا یا ایها الطلاب ناشی.

پی نوشت ها

(1): جمله‌ای که می‌تواند از یک آدم معروف باشد.
(2): دیالوگی که می‌تواند در یک فیلم معروف کار شود. (ترجیحاً فیلم های مسعود کیمیایی)
(3) نگارنده مطمئن است همین «بیرزد» درست است و نه «بیارزد». حاضرم در این باره مناظره هم بکنم!
(4) نگارنده در این زمینه، چندین بار سرش به سنگ خورده و هنوز هم جای سنگ خوردگی‌اش درد می‌کند.
(5) می‌گویند در مَثَل مناقشه نیست. این جا استثنائاً می‌توانید فرض کنید که هست.
(6) آداب تعلیم و تعلم در اسلام (ترجمه منیه المرید)- ترجمه‌ی سیدمحمد باقر حجتی- دفتر نشر فرهنگ اسلامی- ص 507
(7) یک شاعر شهیری، شعری دارد که بی مناسبت نیست اگر این جا نقلش کنم: «بیزارم از آن کهنه خدایی که تو داری/ هر روز مرا تازه خدایی دگر آید»

----

مطلب بالا در شماره ی چهارم (سال دوم- بهار 1391) نشریه ی دانشجویی «مداد» به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی «شهاب دبیری نژاد» (شورای سردبیری: مهتاب ابوالشیخی، آتنا مقیمی، سلمان همایونی) منتشر شده در دانشگاه صنعتی اصفهان در پرونده ی «آزادی بیان» به چاپ رسید. قبلن این نشریه را بنده به همراه دوستان منتشر می کردیم که حالا امتیازش را واگذار کردیم به آقاشهاب دبیری نژاد و دوستان شان. بخش هایی که با رنگ خاکستری آمده اند آن هایی هستند که در چاپ حذف شده اند و بخشی که به شکل ایتالیک آمده، آن است که اضافه شده.

* در مورد بخش اول اضافه شده باید بگویم که اولن به نظر بنده آزادی بیان و آزاداندیشی چندان هم لازم و ملزوم نیستند و علاوه بر آن این «قالب متفاوت» را نفهمیدم دقیقن یعنی چه!

آیا مهندس ها می توانند نظریه پردازی کنند؟

امیر حسین مجیری — Tue, 17 Apr 2012 20:32:44 GMT

1- یک مقاله ای هست به نام «ضد روش: کلیات نظریه ی آنارشیستی دانش» نوشته ی پل فایرابند. لُبّ مطلب مقاله این است که: « نظرات جدیدی که موجب پیشرفت دانش می شوند، نباید لزوما بر پایه ی نظرات قبلی باشند.» بعد ادامه می دهد که بر خلاف آن چه که گفته می شود، علم تنها راه برای رسیدن به حقایق نیست. چه بسا یک تفکر سنتی اسطوره ای باشد که بهتر از علم پاسخگوی یک نیاز بشری باشد. اما آن چیزی از آن مقاله که فعلا به کار ما می آید این است که فایرابند می گوید در جامعه ی امروزی، به این امر که «هرکسی باید حق داشته باشد که ذهنیت خود را داشته باشد.» توجه نمی شود. دولت باید از علم جدا شود. و این جدایی، سبب سقوط فناوری نمی شود. زیرا همیشه کسانی (بخوانید: مهندسانی!) هستند که ترجیح می دهند پیرو علم باشند و نه صاحبان سرنوشت خود و به این ترتیب «با طیب خاطر به پست ترین اَشکال بردگی (بردگی فکری و نهادی) تن دهند به شرط این که پول خوبی به آن ها پرداخت شود و نیز به این شرط که کسان دیگری باشنند که کارهای آن ها را بررسی و تحسینشان کنند.» نویسنده می گوید ما با کمک این بردگان، پیشرفت می کنیم ولی نباید اجازه دهیم آن ها ایدئولوژی خود را بر ما تحمیل کنند.

حرف همین جاست! واقعیت چه بپذیریم و چه نپذیریم همین است که مهندسی یعنی کار با ابزار و ابزار تفکرزا نیستند. اگر کسی تنها بخواهد به همان علوم مهندسی که می خواند اکتفا کند، باید بپذیرد که پیرو نظریات و تفکراتی است که بر پایه ی آن ها ابزار دست او ساخته شده اند. نمی توان به یک مهندس حق داد که نظریه بپردازد و «تولید علم» کند مادامی که مطالعه ای فراتر از فرمول ها و محاسبات مهندسی نداشته باشد.

2- بیایید در مطالعه ی فلسفه علم یا کتب علوم انسانی دو دسته را بررسی کنیم: اول- آن دانشجویان مهندسی که رو می آورند به مطالعه ی این جور کتاب ها، معمولا یک نفر یا یک تفکر را می گیرند و تفکرات متضاد یا متناقض با آن تفکر را یا اصلا نمی خوانند یا اگر می خوانند، به قصد نپذیرفتن شان می خوانند! دوم- دانشجویان علوم انسانی که بالاجبار این کتاب‌ها را می خوانند.

معمولا دسته ی اول یعنی همان دانشجویان مهندسی راحت تر می توانند نظریه بدهند و دید انتقادی داشته باشند به مسائل و منطبق کنند آن اندیشه های مطالعه شده را بر ابزارهایی که می سازند. اما اگر از دانشجویان علوم انسانی بپرسید به این راحتی نمی توانند قاطعانه نظری بدهند. ایده آلی که من در ذهن دارم تلفیقی است از این دو. یعنی کسی که هم تفکرات مختلف را خوانده باشد و هم بتواند آن تفکرات انتزاعی را بر دنیای واقع، منطبق کند. این هر دو علی الظاهر در یک فرد جمع نمی شوند! یعنی در این فضایی که من ترسیم کردم یا باید یک دانشجوی علوم انسانی را پیدا کنید که بتواند نظریه پردازی کند یا یک دانشجوی مهندسی که با پشتوانه ای قوی از نظریات مختلف، نظر بدهد.

3- چند وقت پیش یکی از مسئولین به یکی از کشورهای خارجه سفر کرده بود و آن جا با افتخار از این یاد کرده بود که «من یک مهندسم.» یک نگاهی هم که به اطرافمان بیندازیم می بینیم که خیلی از مسئولین مان مهندسند! فرقی ندارد که ما بخواهیم علم غربی را ادامه دهیم یا تولید علم بومی کنیم. در هر صورت یک مهندس بیش از آن که سازنده باشد، دنباله رو است و نباید بیش از این از او انتظار داشت.

این نوشته به خواست مصطفا حسینی نوشته شد و قرار بود به مناسبت روز دانشجو در نشریه ای دانشجویی متعلق به انجمن علمی دانشکده ی مواد دانشگاه صنعتی اصفهان چاپ شود که نشد! (هم به علت دیر رساندن مطلب از طرف من و هم به علت مسائلی که مربوط به همان دوستان بود!) در هر صورت حالا بعد مدت ها می زنم تا شاید به کاری بیاید.

بایگانی- 51: لغو یارانه ها و شجاعت اخلاقی لازم

امیر حسین مجیری — Fri, 13 Apr 2012 20:54:00 GMT

بپردازیم به تاریخچه ی این سوبسید یا «یارانه»؛ تا آن جا که مطلعم برای اولین بار وقتی در آلمانِ اواخر قرن هجدهم مکانیزه شدن صنعت سودآوری آن را به یکباره ده ها برابر کرد، کشاورزان به دلیل محدودیت بازدهی زمین در افزایش درآمد، گروه گروه برای سهیم شدن در این سودهای ماشین آورده به سوی شهرها هجوم بردند. زعمای قوم نشستند و فکر کردند که اگر همه در صنعت کار کنند تکلیف محصولات کشاورزی مورد نیازشان چه می شود؟ قرار شد از سود حاصل از صنعت ماشینی بگیرند و به کشاورز لوبیاکار ساکن مزرعه برسانند تا تعادل برقرار شود. این شد اساس سوبسید و یا به عبارتی پرداخت مقداری از درآمد یک بخش به بخشی دیگر از جامعه.
شاید جای گفتنش در این جا نباشد که چطور شد همین سوبسید کارساز وقتی به کشور ما رسید تبدیل شد به اخذ مبالغی از تمامی مردم اعم از نیازمند و غیرنیازمند و پرداخت آن، به جز از موارد استثنایی، به طبقه ی محدود معمولن غیر نیازمند. پرداخت سوبسید بابت مصرف سوخت و انرژی و مصرف نان در شهرهای بزرگ، هواپیماسواری متمکنین، آب آشامیدنی در شهرهای بزرگ و ده ها مثال دیگر.
بگذارید یک مختصری در مورد بنزین، همین بنزینی که در مورد غیرهمگانی بود مصرفش مطمئنن با من هم عقیده هستید یا حداقل باور دارید که قسمت اعظمش را طبقه ی مرفه یعنی ماشین شخصی دار مصرف می کند، صحبت کنیم.
به این گزارش توجه کنید: در صفحه ی اقتصادی روزنامه ی «نشاط» شماره ی 141 آمده است که یارانه ی بنزین بدون هزینه ی پخش و مشکلات مصرف بی رویه ی آن بیش از یک هزار میلیارد تومان در سال 75 بوده است که معادل یک نهم کل بودجه ی سال و دو برابر بودجه ی آموزش و پرورش همان سال (با 20 میلیون دانش آموز و یک میلیون کارمند) است. این رقم صرف سوخت 2 میلیون خودروی سواری می شود که به طور قطع در اکثر مواقع افراد مرفه جامعه از آن بهره مند می شوند در حالی که هزینه ی آن را مردمی مشترکن می پردازند که احتمالن تعدادی از آن ها در سراسر عمرشان به جز یکی دو بار حتا سوار ماشین های سواری عمومی نیز نمی شوند.
مصرف بنزین که در سال 76 معادل 4/12 [دوازده و چهاردهم] میلیارد لیتر بوده در سال 78 به 5/14[چهارده و نیم] رسید و برای سال 79 حدود 15 میلیارد لیتر پیش بینی می شود که حدودن باید 3 میلیارد لیتر آن را با توجه به محدودیت تولید داخلی از خارج وارد کنیم. خرید هر لیتر بنزین در مبدا حدود 5/13 [سیزده و نیم] سنت است که با مخارج حمل و بیمه و پخش و غیره حدودن لیتری یک صد و پنجاه تومان برای دولت هزینه در بر دارد. ما به التفاوت این قیمت را به هر حال هموطن بلوچستان نشین من باید پرداخت کند تا منِ تهران نشین بتوانم با اتومبیل تک سرنشین یک مقدار سرب توی حلق هموطنانم بکنم و ایضن همشهری های من هم متقابلن...
و این در حالی است که در کشورهای پیشرفته ی صنعتی برای کنترل مصرف سوخت، مالیات انرژی وضع می شود ولی ما با پرداخت یارانه، تشویق به مصرف هم می کنیم و این چیزی نیست که عقل دولت ها نرسد. این همان مظهر رودربایستی با مردم یعنی تظاهر است که در این بخش از آن یاد کردم. خیلی هم خوب عقلشان می رسد فقط جرئت ابزار آن را ندارند.
کار را به جایی می رسانند تا معاون وزیر نیرو به عنوان مسئول همایش ملی انرژی در اردیبهشت سال 78 رسمن اعلام کند دولت با زحمت برق تولید می کند و به نصف قیمت می فروشد. وی سپس اضافه می کند یارانه ی دولت به بخش انرژی در سال بیش از 3 هزار میلیارد تومان است که به طور متوسط سالانه حدود 7 درصد افزایش می یابد و این افزایش از بالاترین افزایش های موجود دنیا است، چیزی در حدود 3 برابر مصرف انرژی در دنیا. خوب این 3 هزار میلیارد را چه کسی باید تامین کند؟ شهروند سوئیسی که این پول را به ما نمی دهد. خودمان از همه می گیریم و می دهیم به آن که مصرف بیش تری دارد. خوب حالا مگر نمی شود که همین پول را بدهیم به روستایی در دهش باقی بماند و برای شهریِ مصرف کنند، فقط گندم بکارد و اگر آن شهرنشین هم دلش خواست به تنهایی سوار ماشین آخرین مدل اش بشود حداقل پول بنزین اش را خودش بدهد؟
گفتم این سوبسیدها را به جای آن که دم دهان مصرف کننده در انتهای چرخه ی تولید بگیریم باید برویم همین را کود مجانی کنیم، شخم مجانی کنیم، بذر مجانی کنیم، و در روستا خرج کنیم. از پی آمدهای اجتماعی این طرح بگذریم: پاکیزگی محیط زیست، خلوت شدن شهرها، پایین آمدن بزه و حل هزاران معضل اجتماعی. می دانم که یک عده به محض این که این حرف ها را بشنوند فریاد وامستضعفا بلند خواهند کرد. این ها دقیقن همان ها هستند که هم مسئله را بهتر از خود مستضعفین درک کرده اند و هم تمام این ریخت و پاش ها، دو سه تا ماشین داشتن و حدود پنجاه چراغ روشن کردن در آنِ واحد را از کیسه ی همین مستضعفین تامین می کنند. و اِلا روستایی کارش با روشن شدن فقط یک لامپ می گذرد.
در کشور ما سوبسید فقط مسئله ی سوخت و انرژی نیست. مسئله ی گندم هم همین است... مدیر عامل سازمان غله (به نقل خبری از شماره ی 1831 روزنامه ی «همشهری») می گوید: یک کیلو گندم برای دولت هزار ریال هزینه دارد که تنها با 40 ریال به مردم عرضه می شود (کدام مردم؟ مردم روستا که خود برای مصرف خود، همین گندم یک صد تومانی را باید ذخیره و مصرف کنند) بنابر این به هر میزان که سهمیه زیاد شود سهم قاچاقچیان آرد بیش تر شده است.
فراموش نشود درصد عمده ی کالاهای سوبسیدی به مصرف قاچاق می رسد و فروش بنزین و آرد در یک کیلومتری مرز حدودن بیست برابر قیمت خودش سود و قیمت دارد. حالا باز هم دولت دلش خوش باشد که از گلوی همه می بُرد تا بنزین ارزان به دست این و آن بدهد و در شهرها سربش را توی گلوی همدیگر فرو کنند و یا در مرزها تبدیل به «ارز»ش کنند و این تظاهر و رودربایستی را با مردمش حفظ کند که خدای ناکرده فکر نکنند که دولت به فکر آن ها نیست!!
لغو این سوبسیدها و خرج کردن بجا و درست آن، تکرار می کنم هزینه کردن درست و بجای آن از طرف دولت و مردم نیاز به یک ابراز شجاعت اخلاقیِ بسیار استثنایی و عزم واقعن ملی دارد که در صورت تحقق، سودش بدون شک عاید همگان و به ویژه طبقه ی کم درآمد و فقیر و یا به قول امروزی ها «آسیب پذیر»!! خواهد گشت.

[جامعه شناسی خودمانی (چرا درمانده ایم)- حسن نراقی- نشر اختران- چاپ اول: بهار 1380- چاپ 22: تابستان 1388- صص 47 تا 51- فصل «ظاهرسازی ما»]

توضیح: من از مسائل اقتصادی چندان سر در نمی آورم و در نتیجه چندان هم به این مسائل در وبلاگم نمی پردازم. اما در این مورد چون فقط یک نقل قول بود اشکالی ندیدم. برایم جالب بود که در این کتاب (جامعه شناسی خودمانی) که در دولت اصلاحات به چاپ رسیده است و طبق مقدمه ی کتاب، مورد حمایت و تعریف و تمجید روزنامه های اصلاح طلب هم واقع شده، این چنین در مورد یارانه صحبت شده است.

دین؛ واقعیت‌های انسانی یا حقایق آسمانی؟

امیر حسین مجیری — Fri, 13 Apr 2012 12:09:33 GMT

1- چند وقت پیش در جمعی دوستانه بحثی در مورد «مهریه» پیش آمده بود.* برخی از دوستان با دلایل مختلف به مهریه‌ی بالا و برخی دیگر به مهریه‌ی پایین اعتقاد داشتند. اما من فارغ از بالا و پایین بودن مقدار و ارزش مهریه به یک نکته توجه داشتم و آن این که اصل وجود چیزی به نام مهریه، به نظر بیش‌تر به خاطر عرف جامعه است. مسئله این جاست که مهریه پیش از اسلام هم وجود داشته است اما به این صورت که داماد، هدیه‌ای را به عنوان مهریه به پدر عروس پرداخت می‌کرده است اما در اسلام، مالک بی قید و شرط مهریه، خود عروس دانسته شده است.(1) سوال این جاست که آیا اگر این رسم پیش از اسلام نبود، باز هم اسلام حرفی از مهریه به میان می‌آورد؟ و حتا اگر با توجه به سخن آیت الله جوادی آملی، ریشه‌ی اصلی مهریه را یک امر قُدسی و مُنزّهِ از مادّه بدانیم(2)، آیا وجود مهریه مبتنی بر حقایق عالم بوده است و یا به دلیل واقعیت‌های موجود در جامعه‌ی بشری؟
2- آیت الله شهید مطهری در کتاب مسئله‌ی حجاب خود، پس از رد نظریات مختلفی درباره‌ی علت پیدایش حجاب مانند عدم امنیت زنان، استثمار آنان، عادت زنانگی و حسادت مرد، دلیل اصلی وجود حجاب را «حس و غریزه‌ی زن در حفظ و حراست خود در برابر مردان» بیان می‌کند.(3) و در واقع حجاب را وسیله‌ای برای مقابله با «نقطه‌ی ضعف مرد» که «همان نیازی است که خلقت در وجود او نهاده» می‌داند.
واقعیت جامعه همین است. چه بخواهیم و چه نخواهیم، چه خوب بدانیم و چه بد، به هر حال مردان غالبن تمایل جنسی به زنان دارند و بر همین مبناست که حجاب یک امر اجتماعی دانسته شده است. چون این غریزه‌ی جنسی در محیط خانه، بد شمرده نمی‌شود اما در محیط جامعه، موجب به هم ریختگی اوضاع و مشکلات گوناگون می‌شود.
3- علامه طباطبایی عرف را «همان سنت‌ها و روش‌های نیکوی جاری در بین عقلای جامعه» می‌داند که «بر خلاف کارهای نادری که جامعه و عقل اجتماعی آن را ناپسند می شمارند» است.(4) قواعد فقهی بسیاری وجود دارند که بر اساس عرف جامعه، تعریف می‌شوند. به نظر می‌رسد یکی از مهم‌ترین عوامل پویا بودن فقه هم همین تغییرپذیری بر اساس زمان و مکان باشد. دین در محیطی ایزوله و جدا از مردم اجرا نمی‌شود. دین برای انسان‌هایی با حواس پنج‌گانه، با احساسات و عواطف، با شهوت‌ها و غرایز و با خوبی‌ها و بدی‌های مختلف نازل شده است و به کار می‌رود. نمی‌توان انتظار داشت که چنین راه و روشی، واقعیت‌های موجود را نادیده بگیرد و فقط چشم به حقایق آسمانی بدوزد. به نظر بنده نکته‌ای که باید همیشه در تحلیل احکام دینی در نظر گرفت، این است که دین گرچه در پی رشد و تعالی انسان‌ها و رساندن آن‌ها به مسائل عمیق آسمانی است اما هم‌زمان واقعیت‌های جاری در زندگی انسان‌ها را نادیده نمی‌گیرد و با در نظر گرفتن آن‌ها به پیشنهاد راه و روش می‌پردازد.
---
1- پایش جامعه شناختی مهریه- حسن یوسف زاده- کتاب زنان- بهار 84- ش 27
2- زن در آینه‌ی جلال و جمال- عبدالله جوادی آملی- انتشارات اسرا- 1381
3- مقام زن (خلاصه‌ی آثار شهید مطهری، دفتر سوم)- دانشگاه امام صادق (ع)- 1380
4- عرف در نظر فقیهان و حقوق‌دانان- سید حشمت الله احمدزاده- فقه و مبانی حقوق اسلامی- زمستان 1382- ش 2

* برای آگاهی از بخشی از آن بحث (و البته صحبت های دیگر) این جا را ببینید: جامعه ی فعلی!

----

مطلب بالا به لطف محمدباقر مهکی در اسفند 1390 در شماره ی اول نشریه ی دانشجویی «هوای تازه» [منتشر شده در دانشگاه صنعتی اصفهان- صاحب امتیاز و مدیرمسئول: محمدرضا قیصری- زیر نظر شورای سردبیری] به چاپ رسید. البته به جز آن بحشی که با رنگ خاکستری مشخص شده که نفهمیدم به چه علت حذف شده است. گرچه حذف این بخش به کلیت کار آسیبی نرسانده اما موجب گنگ شدن بخش دوم متن شده است.

دوستان نشریه چند وقت پیش جلسه ی نقدی داشته اند که گویا در آن از مطلب بنده هم انتقادهایی شده. نمی دانم ماجرا چه بوده و متاسفم که نتوانستم در آن جلسه باشم. اما خودم اذعان می کنم به ضعف و پراکندگی مطلب (که البته توجیهی هم برای آن ندارم) اما همچنان بر ایده ی اصلی کار تاکید می کنم. واقعیت های انسانی. (دوستی می گفت این ایده ی برخی بحث های حقوقی آقای ابراهیم فیاض است)

تراژدی- کمدی اکران سینمایی در اصفهان

امیر حسین مجیری — Mon, 02 Apr 2012 12:24:00 GMT

سلام.

سوال: به نظر شما چطور می شود در هشت سالن سینمای اصفهان، چهار فیلم اکران بشود؟ (راهنمایی: یکی از سینماها هیچ فیلمی ندارد. سه تا از فیلم ها هرکدام فقط در یک سالن اکران می شوند)

جواب: این جوری:

[سینما سپاهان- قلاده های طلا- آپلود در ایران ویج]

[سینما فلسطین- هیچی!- آپلود در ایران ویج]

[سینما ایران- فیتیله و ماه پیشونی- آپلود در ایران ویج]

[سینما خانواده- قلاده های طلا- آپلود در ایران ویج]

[سینما ساحل (آفریقا)- قلاده های طلا- آپلود در ایران ویج]

[سینما قدس- انتهای خیابان هشتم، قلاده های طلا- آپلود در ایران ویج]

[مجموعه ی استاد فرشچیان- اخلاقتو خوب کن- آپلود در ایران ویج]

توضیح یک: امروز از دروازه دولت (میدان امام حسین -ع-) شروع به گشت زنی کردم تا آن طرف زاینده رود از روی پل آذر (ابوذر). و این عکس ها حاصل گشت زنی امروز من بود. به تاریخ چهاردهم فروردین 1391.

توضیح دو: بقیه ی سینماها را نمی دانم اما در مورد سینما سپاهان می دانم که اول، گشت ارشاد را اکران می کرد و بعد از آن همه موتورسواری (چنان که افتد و دانی) به جایش قلاده های طلا اکران شد. این عکس را ببینید:

[یکی از تابلوهای اصلی سینما سپاهان که خالی از نام هر فیلمی است!- آپلود در ایران ویج]

لینک مرتبط: تراژدی- کمدی چیست؟

حرف بی ربط: یکی از سایت های «اسمشو نبر» لینک داده است به مطلب قدیمی من با عنوان «ملاک برتری تقواست؟!» و آمار بازدید از این یادداشت را بالا برده است. گویا این لینک دهی بعد از ماجرای پیش آمده ی دیروز برای افغان ها در پارک صفه بوده است.

بعد از نوشت: خبر مربوط به این پست، به لطف مهدی صالح پور در برنامه ی تلویزیونی «روز از نو» مورخ 16 فروردین 1391 کار شده است. با تشکر از لطف آقامهدی.

من اخبار؛ 53 سال دارم!

امیر حسین مجیری — Sun, 01 Apr 2012 13:04:00 GMT

تحلیل برنامه های خبری تلویزیون ایران

من اخبار؛ 53 سال دارم!

گفته‌اند از میان چهار وظیفه‌ی عمده‌ی رسانه‌های جمعی، مهم‌ترین و اصلی‌ترین وظیفه، خبررسانی است. هرکسی هم که روزی سکان‌دار یک رسانه‌ی جمعی می‌شود یا به نوعی قرار است در مورد یک رسانه‌ی جمعی حرف بزند، به احتمال قریب به یقین، تاکیدش در سخن روی خبررسانی مناسب است. قاعدتا وقتی هم که یک محققی بخواهد سر از کار یک رسانه در بیاورد، یکی از مهم‌ترین وجوه کارش بررسی همین وظیفه‌ی خطیر است. خلاصه این که این خبررسانی خیلی کار مهمی است! مخصوصاً وقتی پای ایران در میان باشد و بحث پرمخاطب‌ترین رسانه‌ی ایران یعنی تلویزیون به میان بیاید. آن چیزی را که در این جا می‌خوانید، می‌توان تاریخچه‌ی تحلیلی دانست از خبررسانی تلویزیونی در ایران. از ابتدای ورود ایران به جَرگه‌ی کشورهای تلویزیون‌دار تا همین یکی دو سال اخیر. شاید در بعضی مسائل توضیح کم باشد و بعضی مواردِ مهم در روند خبررسانی سیما، از قلم افتاده باشد. به بزرگواری خودتان ببخشید. یک دلیلش سختی به دست آوردن منبع برای بررسی این مسئله بود و یک دلیل دیگرش آن که به قول آن بنده خدا: «بضاعت ما همین بود!»

[تصویر بزرگ تر- آپلود در ایران ویج]

- پخش اخبار نداریم! (1337: تاسیس تلویزیون در ایران)
رادیو وقتی به شکل رسمی در ایران راه افتاد (یعنی اردیبهشت 1319) در کنار موسیقی و آموزش، یکی از بخش‌های اصلی‌اش اخبار بود. قرار هم این بود که اخبار مهم جمع آوری شود و روزی سه بار به زبان‌های مختلف پخش شود. بگذریم از این که همان روزهای اول تاسیس رادیو، روزنامه‌ی اطلاعات شاکی شد که رادیو خبرهای روزنامه را عیناً می‌خواند و هیچ اسمی هم از منبع نمی‌آورد! تیر ماه همان سال رئیس کمیسیون رادیو به دفتر شاه احضار شد و به او ابلاغ شد که از این به بعد اخبار سیاسی از طرف دولت برای رادیو فرستاده می‌شود و رادیو باید آن‌ها را پخش کند.
اما وضع تلویزیون فرق می‌کرد. وقتی در تیر ماه 1337، «ثابت پاسال» اجازه‌ی تاسیس تلویزیون ایران را از مجلس گرفت و بعد از آن که در مهر همان سال، تلویزیون خصوصی‌اش را با حضور شاه افتتاح کرد، برنامه‌های تلویزیون، فقط پخشِ نمایش و فیلم، موسیقی و تبلیغات بود و خبری از اخبار در میان نبود. البته پخش اخبار تصویری برمی گردد به سینماها که از دهه‌ی 1310 فیلم‌های خبری را که آلمان و انگلیس تهیه‌شان کرده بودند، پخش می‌کردند. از دهه‌ی 30 هم اداره‌ی اطلاعات آمریکا، فیلم‌های خبری مختلف از ایران، آمریکا و جهان تهیه می‌کرد و در سینماها پخش می‌کرد و از سال 1343 اداره‌ی هنرهای زیبای کشور هر دو هفته یک بار، فیلم‌های خبری را با عنوان «اخبار هفته» تحویل سینماها می‌داد. اما پخش تصویری اخبار مربوط می‌شود به دولتی شدن تلویزیون ایران.

- پخش اولین فیلم خبری در کم‌تر از 24 ساعت (1345: دولتی شدن تلویزیون ایران)
تلویزیون خصوصی ثابت پاسال، آن قدرها نتوانست موفقیت کسب کند و جای خودش را داد به تلویزیون ملی ایران که چهارم آبان 1345 افتتاح شد. رضا قطبی از سال 43 که سازمان برنامه و بودجه پیشنهاد تاسیس تلویزیون را به او داد با دوستانش برای تلویزیون، طرح و برنامه می‌ریختند. یکی از این طرح‌ها، مصور کردن اخبار در کم‌تر از 24 ساعت بود. برای این کار، در اولین قدم یک فیلم خبری از بازگشت شاه از آمریکا تهیه کردند و موفق شدند این فیلم را در کم‌تر از یک شبانه روز برای پخش در تلویزیون آماده کنند. و این سرآغاز پخش اخبار تلویزیونی در ایران بود.

- در تلویزیون خبری نیست... هست؟! (دوران بی تغییر)
پس از تاسیس تلویزیون تا زمان انقلاب، بخش خبری تلویزیون تغییر خاصی نداشت. ساعت‌های پخش اخبار هم حتی زمان مشخصی نداشت و سازمان تلویزیون ملی، هر روز برنامه‌های پخش روزهای بعد را به روزنامه‌ها می‌داد تا چاپ کنند. اما معمول این بود که شبکه‌ی اول چهار پنج بخش خبری داشته باشد (که یکی‌شان ورزشی بود) و شبکه‌ی دوم یکی دو بخش. (البته آن زمان ساعت‌های پخش هر دو شبکه روی هم 10-12 ساعت بود) مدت پخش خبر هم قاعده‌ی خاصی نداشت و از یک ربع تا یک ساعت و نیم متغیر بود! یک شبکه‌ی بین‌المللی هم بود که آمریکا راه انداخته بود و به زبان فارسی برنامه نداشت.

- آغاز پخش اخبار بی سانسور (تحولات سال 57)
مهم‌ترین اتفاقِ تلویزیونِ پیش از انقلاب، در سال 57 افتاد، بعد از آن که شریف امامی، نخست وزیر وقت، دولت آشتی ملی را راه انداخت و به مطبوعات و رادیو تلویزیون آزادی داد. در این دوران، تلویزیون گفتگوهای مجلس را زنده پخش می‌کرد و مباحث جنجالی پارلمان در تلویزیون مطرح می‌شد. حتی بر اثر اعتصاب کارکنان در اعتراض به سانسور، اخبار تظاهرات هم از تلویزیون پخش می‌شد. اما آن اتفاق مهم، پخش فیلم خبری از حمله‌ی نظامیان به دانشگاه تهران در روز 13 آبان بود. تصاویر نشان می‌داد که ارتشی‌ها به راحتی به سمت دانشجویان تیراندازی می‌کردند و دانشجویان یکی یکی با شلیک گلوله به روی زمین می‌افتادند. روز بعدش، تلویزیون به تسخیر نیروهای نظامی در آمد و اعتصاب کارکنان رادیو تلویزیون گسترده‌تر شد. این اعتصاب گسترده، مسئولین را به فکر تغییر و تحول در تلویزیون انداخت. اواخر آذر ماه تورج فرازمند به عنوان رئیس سازمان انتخاب شد و این مدیر جدید تلاش کرد که به اعتصاب پایان بدهد. اما اتفاق خاصی نیفتاد جز این که کارکنان سازمان به ویژه واحد مرکزی خبر، تهدید شدند به اخراج یا بازخرید.
کش و قوس‌های اعتصاب کارکنان رادیو تلویزیون ادامه داشت تا 30 دی ماه که باز هم رئیس سازمان عوض شد. امیرمسعود برزین، رئیس جدید چند روز بعد از شروع به کار اعلام کرد که می‌خواهد ورود امام به تهران را به صورت مستقیم از تلویزیون پخش کند و این کار نیاز به همکاری کارمندان اعتصاب کننده دارد. روز دوازدهم بهمن، فرستنده‌های سیار به فرودگاه و مسیر استقبال از امام، فرستاده شدند و همه چیز برای پخش مستقیم آماده بود. اما کارکنان اعتصابی بر خلاف رویه‌ی معمول، برنامه‌های آن روز را بدون پخش سرود شاهنشاهی، شروع کردند و اولین تصاویر از فرودگاه روی آنتن آمد. این اتفاق باعث شد فرمانده‌ی گارد شاهنشاهی دستور قطع پخش برنامه را بدهد. سازمان دوباره به تسخیر نیروهای نظامی در آمد و این روند تا 22 بهمن و پیروزی انقلاب ادامه داشت.

- تلویزیون پا برهنه‌ها (پس از پیروزی انقلاب)
با پیروزی انقلاب، دولت موقت، صادق قطب زاده را به عنوان سرپرست رادیو تلویزیون منسوب کرد. در روزهای اولیه، بیانیه‌های گروه‌های مختلف در مورد انقلاب از تلویزیون پخش می‌شد. اما بعد از مدتی قطب زاده گفت به جای این بیانیه‌ها، «پیام‌های امام خمینی، مشکلات دولت و اخبار ستاد فرماندهی» را پخش می‌کنند. بعد از انقلاب بود که شبکه‌ی بین‌المللی تعطیل شد و در کنار شبکه‌ی اول که عمومی بود شبکه‌ی دو به شبکه‌ی فرهنگی هنری تبدیل شد. از همان زمان بود که پخش اخبار فرهنگی- هنری بخش ثابت شبکه‌ی دو شد. (البته در ساعت‌های مختلف)
کم کم ساعت‌های پخش اخبار، مشخص و ثابت شد. در پایان سال 72 (اواخر دوران ریاست محمد هاشمی) شبکه‌ی یک، سه بخش خبری 16، 19 و 21 داشت و شبکه‌ی دو هم سه بخش 17 و 30 دقیقه (انگلیسی)، 18 و 45 دقیقه (فرهنگی) و 22:30. (که پایان بخش برنامه‌های این شبکه بود)

[تصویر بزرگ تر- آپلود در ایران ویج]

- بهترین و مورد اعتمادترین اخبار را می‌رسانیم (1373: آغاز ریاست علی لاریجانی)
«وظیفه‌ی اصلی ما اطلاع رسانی به مردم است. ما باید احساس کنیم در دنیای امروز مورد اعتمادترین اطلاعات را باید با ساده‌ترین روش در اختیار مردم قرار دهیم. اعتلای فرهنگی و بالا بردن فرهنگ عمومی، جز از طریق دادن اطلاعات انبوه به مردم امکان پذیر نیست.» این‌ها را علی لاریجانی در اولین سخنانش به عنوان رئیس صدا و سیما گفت. بعد هم تاکید کرد که کار صدا و سیما ارائه دادن بهترین و مورد اعتمادترین اطلاعات با روش ساده به مردم است. در دوران ریاست لاریجانی، بخش‌های خبری گسترده‌تر شدند و شبکه‌ی خبر و باشگاه خبرنگاران جوان تاسیس شدند.

- آن‌ها که دل خوشی از سیما نداشتند! (1376: اصلاح طلبان و صدا و سیما)
دولت اصلاحات که روی کار آمد، بین اصلاح طلب‌ها و صدا و سیما درگیری‌های متعددی پیش آمد. اصلاح طلب‌ها به پخش برخی برنامه‌ها (مثل کنفرانس برلین) اعتراض داشتند و در مقابل انتظار داشتند بعضی از اتفاقات مثل ماجراهای کوی دانشگاه از سوی تلویزیون پوشش داده شود. مهم‌ترین انتقادهای این جریان در کتاب «سیمای اقتدارگرایی: تلویزیون دولتی ایران» نوشته‌ی مجید محمدی آمده است. (این کتاب در سال 79 چاپ شد) خبررسانی دیر هنگام، پوشش ندادن خیلی از خبرها با وجود راه اندازی شبکه‌ی خبر، دقت نکردن در ارائه‌ی خبرها و بی طرف نبودن در بسیاری از مسائل بعضی از مهم‌ترین انتقادهایی است که این کتاب به صدا و سیما وارد کرده بود. در پژوهش‌های خود سازمان صدا و سیما هم انتقادهای مردم به بخش‌های خبری سال 79 پوشش ندادن خبرهایی چون سفر خاتمی به فرانسه، اخبار مربوط به رئیس جمهور و اخبار مربوط به عبدالله نوری بوده است.

- گفتگوهای چالشی (1378: راه اندازی شبکه‌ی خبر، آغاز به کار بخش گفتگوی ویژه‌ی خبری)
«تا آبان 78 خبر شبکه دو یک کپی ناقص از خبر شبکه یک بود. یعنی خبر شبکه یک 45 دقیقه پخش می‌شد، همان اخبار کمی خلاصه‌تر می‌شد و به مدت نیم ساعت در شبکه دو پخش می‌شد. فقط گوینده‌ها متفاوت بودند...» اگر بخواهیم یک چهره را به عنوان چهره‌ی تأثیرگذار خبررسانی سیما معرفی کنیم، بی شک باید به مرتضی حیدری اشاره کنیم. کسی که در سال 78 پس از گذشت سه سال از آغاز کارش در صدا و سیما، به عنوان کم اشتباه‌ترین گوینده‌ی خبر انتخاب شده بود. در همان زمان او با وجود سن و تجربه‌ی کم، در خبر رادیو جوان، شبکه دو، جام جم و اخبار ناشنوایان کار می‌کرد. وقتی ایده‌ی گفتگوی ویژه‌ی خبری مطرح شد، او هم به عنوان مجری این بخش انتخاب شد. بخش گفتگوی ویژه‌ی خبری اول یک بخش 15 دقیقه‌ای بود که هر شب در مورد موضوعات روز به گفتگو با مسئولان می‌پرداخت. کم کم این مدت زیادتر شد و تأثیر گذاری این بخش هم بیش‌تر.
خود حیدری می‌گوید: «من عاشق گفتگوی ویژه‌ی خبری هستم و آن را مثل فرزند خود می‌دانم.» انتخابات ریاست جمهوری سال‌های 80 و 84 و نقشی که این بخش خبری در گفتگو با کاندیدها داشت باعث جذب مخاطب بسیار شد. اما با کنار رفتن حیدری از مجری گری ثابت این بخش و کم شدن بار چالشی برنامه، از اقبال به این برنامه هم کاسته شد.
اما شبکه‌ی خبر آن طور که از آن انتظار می‌رفت، نتوانست وظیفه‌ی خود را انجام دهد و به عنوان یک شبکه‌ی خبری فارسی زبان بین‌المللی، جای خود را بین دیگر شبکه‌ها باز کند. ایده‌ی اولیه‌ی مسئولان سازمان این بود که این شبکه هر نیم ساعت اخبار کوتاه سه تا پنج دقیقه‌ای و هر ساعت اخبار هفت تا ده دقیقه‌ای پخش کند و در بین این بخش‌ها هم، گزارش، مستند خبری، تحلیل و میزگرد داشته باشد. این ایده عملی شد اما در هر صورت اخبار سیما و اخبار شبکه‌ی خبر هر دو از واحد مرکزی خبر تهیه می‌شدند و هر دو هم به شکل سنتی و نه اتوماتیک. همین‌ها باعث شد که شبکه‌ی خبر به عنوان یک مرجع خبری کامل در نیاید و نتواند چندان با دیگر بخش‌های خبری رقابت کند. گرچه بخش‌های موفقی مانند اخبار ساعت 20 هم در میان برنامه‌های شبکه‌ی خبر هستند.

- فرار از فضای رسمی خبری (1383: شروع پخش 20:30)
آذر ماه 83 وقتی خاتمی برای آخرین بار به عنوان رئیس جمهور به دانشگاه تهران رفته بود، علاوه بر پوشش خبری معمول صدا و سیما، بخش تازه راه افتاده‌ی بیست و سی شبکه دو هم به این خبر پرداخت. مقایسه‌ی نحوه‌ی پرداخت بخش خبری رسمی و 20:30 به این موضوع، روش تازه پیش گرفته‌ی صدا و سیما را نشان می‌داد. دوربین بیست و سی از میان دانشجویان، فیلم می‌گرفت و به این ترتیب توانست جنجال و شلوغی آن محیط را به خوبی منتقل کند؛ دقیقاً بر خلاف شبکه‌ی یک که کاملاً رسمی با قضیه برخورد کرده بود.
این روش تازه که در ابتدای مدیریت عزت‌الله ضرغامی بر صدا و سیما اجرا می‌شد، برای خیلی‌ها جذابیت داشت. لحن صمیمی مجریان و شکسته حرف زدن، رعایت نکردن ترتیب سنتی خبرها، پرداختن به خبرهایی که دیگر بخش‌های خبری به آن‌ها نمی‌پرداختند و شکستن برخی خطوط قرمز ویژگی‌هایی بود که بیست و سی را خیلی زود به یکی از محبوب‌ترین برنامه‌های تلویزیون تبدیل کرد. اضافه شدن کامران نجف زاده، خبرنگار خوش ذوق و متفاوت تلویزیون به مجموعه‌ی 20:30 هم باعث رشد این برنامه شد؛ جوری که یک مدت تیتراژ هر شب این برنامه از تصویر نجف زاده شروع می‌شد! یکی دیگر از ابتکارات بیست و سی در زمان انتخابات سال 84 خودش را نشان داد و آن هم دادن فرصت یک دقیقه‌ای به هر کاندید برای ارائه‌ی برنامه‌های خود بود. بعد هم اضافه کردن آیتم‌های مختلف مخصوص روزهای هفته بود. مثلا شنبه‌ها بخش ورزشی، چهارشنبه‌ها بخش پزشکی و...
همیشه انتقادهای مختلفی به این برنامه وجود داشته است. بعضی وقت‌ها بیش‌تر و بعضی وقت‌ها کم‌تر. اما همیشه هم بوده‌اند ایده‌هایی که این برنامه را از سقوط نجات می‌دادند. مثل بخش تازه تاسیس «صرفاً جهت اطلاع» که البته خود محمد دلاوری می‌گوید این آیتم خبری- طنز از نظر سازمانی ربطی به 20:30 ندارد. اما در هر صورت مردم این بخش را به نام بیست و سی می‌شناسند.

[تصویر بزرگ تر- آپلود در ایران ویج]

- جهانی می‌شویم (1381 و 1386: راه اندازی شبکه‌های العالم و پرس تی‌وی)
شبکه‌ی خبری العالم اولین شبکه‌ی تلویزیونی بین‌المللی ایران بود. ضمن این که اولین تجربه‌ی ایرانی‌ها در زمینه‌ی اتوماتیک کردن ارائه‌ی خبر هم محسوب می‌شد. یعنی این که از لحظه‌ی رسیدن خبر تا وقتی خبر روی آنتن می‌رود، روندِ اتوماتیک حاکم باشد و کار دستی این وسط نباشد که از دقت و سرعت می‌کاهد. آن طور که مسئولین این شبکه گفته‌اند، نرم افزار و سخت افزار لازم برای این کار را هم خود ایرانی‌ها طراحی کرده‌اند. اصلی‌ترین مخاطبان این شبکه هم مردم عراق، لبنان و سوریه هستند. (این را هم از نظرسنجی‌های صدا و سیما از مردم این کشورها می‌شود فهمید و هم از دفاتر این شبکه که در پایتخت‌های این سه کشور است)
مهم‌ترین آزمون برای این شبکه، حمله‌ی آمریکا به عراق بود. این حمله هم‌زمان بود با تاسیس این شبکه. العالم با کمک خبرنگاران محلی عراق توانست پوشش خوبی از اتفاقات عراق بدهد و همین باعث شد مردم عراق (که عموماً در آن زمان فقط رادیو تلویزیون ملی و العالم را در اختیار داشتند) به این شبکه روی بیاورند و به اخبار آن اعتماد کنند.
پرس تی وی هم که بعد از تجربه‌ی موفق العالم راه افتاد ، مخاطبان انگلیسی زبان را هدف قرار داده است و البته با توجه به قدرتمند بودن رقبایش هنوز به موفقیتی از جنس موفقیت العالم دست پیدا نکرده است. پیوستن چهره‌های مختلف و مشهور انگلیسی زبان به این شبکه هم همیشه از حاشیه‌های جذاب‌تر از متن این شبکه بوده‌اند. مثل ایوان ریدلی خبرنگار سابق روزنامه‌ی ساندی اکسپرس که بعد از مسلمان شدن، مجری گری یکی از برنامه‌های ثابت این شبکه را بر عهده گرفت یا لورن بوت، خواهر زن تونی بلر که او هم فعلاً در این شبکه مشغول است. همیشه هم مشکلات خاصی برای این شبکه وجود داشته است. مثل مسدود شدن حساب بانکی این شبکه در یکی از بانک‌های انگلیس که گفته شد به خاطر شکایت مازیار بهاری از این شبکه بوده است. آن طور که ضرغامی گفته، حالا صدا و سیما در پی راه اندازی یک شبکه‌ی خبری اسپانیولی زبان هم هست.

- آزمایش بزرگ (برنامه‌های تلویزیونی سال 88)
انتخابات سال 88 در صدا و سیما از جهات مختلفی، متفاوت با دوره‌های قبل بود. یکی از مهم‌ترین این تفاوت‌ها را باید پخش مناظره‌ی کاندیدها دانست. اما علاوه بر این بخش‌های خبری هم روزهای متفاوتی را تجربه کردند. به ویژه پس از انتخابات و در اتفاقات خاص آن روزها. پخش گزارش‌های مختلف از درگیری‌ها، آشوب‌ها، مواضع افراد مختلف و مانند آن از تلویزیون، باعث شد که مواضع صدا و سیما موافقین و مخالفین بسیاری پیدا کند. ضرغامی، رئیس صدا و سیما بعدها گفت که برخی از تصمیم‌های جنجال برانگیز و جریان ساز بخش‌های خبری صدا و سیما را خود او و بر اساس «اجتهاد رسانه‌ای» گرفته است:
«وقتی در تظاهراتی عکس امام را پاره کردند، یک ساعت مانده تا پخش خبر بیست و سی، معاون سیاسی تلفنی از من سوال کرد که از این تجمعی که انجام گرفت و برخی شعار علیه انقلاب داده و عکس امام را هم پاره کرده و روی زمین انداختند می‌توانیم تصویر نشان دهیم؟ همان لحظه بر اساس اجتهاد رسانه‌ای تصمیم گرفته شد. آن موقع برای من مثل روز روشن بود که اگر با هرکدام از دستگاه‌های نظارتی تماس می‌گرفتم و می‌گفتم ما می‌خواهیم عکس پاره‌ی امام را نشان دهیم آن‌ها احتیاط می‌کردند و می‌گفتند مصلحت نیست! عصر عاشورای سال 88 جماعت اندکی زیر چهارراه فلسطین رقص و پایکوبی می‌کردند... آن موقع هم من از هر مسئولی می‌خواستم سوال کنم که آقا تصاویر امروز بعد از ظهر را در خبر نشان دهم یا نه یقین داشتم که همه مخالفت می‌کردند...» بر همین اساس است که خود ضرغامی معتقد است: «در خلق نهم دی، اول رهبر و مردم و بعد اقدام هوشمندانه‌ی صدا و سیما نقش داشت.»

- من، محمدرضا حیاتی هستم! (تغییر دکور و فضای بخش‌های خبری)
«گفتگو می‌کنم با آقای ... کارشناس امور خاورمیانه»، «خب علی جان! امروز برامون چه خبری آوردی؟» این جملات را پیش از پاییز 88 نمی‌توانستید در بخش‌های رسمی خبرهای صدا و سیما ببینید. اما بالاخره پس از مدت‌ها، ساختار اخبار 14 و 21 شبکه‌ی اول سیما تغییر کرد و این دو بخش خبری با سر و شکل تازه‌ای که از شکل ظاهری اخبار بی بی سی فارسی گرفته شده بود، پخش شدند. تغییر هم یعنی صمیمانه‌تر شدن لحن مجریان، تغییرات گرافیکی و حتی تغییرات محتوایی خاص. راه افتادن مجله‌ی خبری 19:15 را هم که کار باشگاه خبرنگاران جوان است، می‌توان در همین زمینه تعبیر کرد.

[تصویر بزرگ تر- آپلود در ایران ویج]

---
منابع
- آرشیو روزنامه‌های آیندگان، اطلاعات، بامداد و کیهان و مجلات پنجره، سروش، سوره و مدیریت ارتباطات
- تاریخ سینمای ایران- جمال امید- انتشارات روزنه- 1374
- سایت مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و سایت تاریخ ایرانی
- سیمای اقتدارگرایی: تلویزیون دولتی ایران- مجید محمدی- نشر جامعه‌ی ایرانیان- 1379

این نوشته از من به لطف سید سجاد نیکان در پرونده ی «بیست و سی یا بی بی سی؟: پرونده ای برای مقایسه ی بخش های خبری تلویزیون و بخش فارسی شبکه ها و رسانه های بین المللی خارجی» که مهدی صالح پور زحمت تهیه ی آن را کشیده بود در شماره ی 23 فصلنامه ی «آینه هنر» (بهمن 1390) صفحه های 81 تا 87 به صاحب امتیازی «هیات اسلامی هنرمندان»، مدیر مسئولی «روح الله شمقدری»، سردبیری «محسن هادی» و دبیری تحریریه ی «سید سجاد نیکان» به چاپ رسید. (ویرایش هایی در مقدمه ی مطلب داده شده بود که در این نوشته ی وبلاگی اعمالشان کردم. به جز یک مورد نگارشی که در مجله اشتباه بود و این جا درستش کردم. ضمنن عنوان مطلب «من اخبار...» را دوستان اضافه کردند و کار من نبوده)